Được trình làng lần đầu tiên vào ngày 21 tháng 1 năm 2023 trên mainnet của Bitcoin bởi lập trình viên Casey Rodarmor, Ordinal - giao thức tạo NFT trên Bitcoin, đã nhanh chóng tạo được tiếng vang trong cộng đồng tiền mã hóa. Trong thời điểm NFT đã gần như bão hòa như hiện nay, liệu Bitcoin Ordinals NFT hay Bitcoin NFT có thể tạo thành cú hích và giúp thị trường hồi sinh mạnh mẽ?

Bitcoin NFT là gì?

Hiểu đơn giản, Bitcoin NFT - hay còn gọi là Bitcoin Ordinals, hoặc hiện vật kỹ thuật số, là những NFT được mint trên Bitcoin.

 

Không giống những NFT trên Ethereum và các blockchain khác, Bitcoin NFT là những tác phẩm nghệ thuật trên sẽ tồn tại vĩnh viễn on-chain. Nhờ đó, các NFT này có nguồn gốc hoàn toàn từ Bitcoin. Chúng hoạt động và duy trì mà không cần thay đổi giao thức Bitcoin, không cần layer bổ sung và có khả năng tương thích ngược với mạng.

Lượng Bitcoin NFT được mint từ khi ra mắt đến nay
Lượng Bitcoin NFT được mint từ khi ra mắt đến nay

Từ khi ra mắt cho đến nay, đã có hơn 1 triệu tác phẩm Ordinals NFT được mint. Nhờ làn sóng Bitcoin Ordinals, lượng sử dụng, phí và không gian lưu trữ mạng lưới Bitcoin cũng tăng nhanh chóng. Đây được xem là bước đột phá lớn đầu tiên cho tầng ứng dụng Bitcoin và có thể nâng tầm BTC.

Lịch sử ra đời của Bitcoin NFT

NFT luôn là một trong những từ khóa được nhắc đến nhiều nhất trong cộng đồng tiền mã hóa. Như đã chia sẻ, đầu năm 2023, giao thức Ordinal - được phát triển bởi lập trình viên Casey Rodarmor, chính thức trình làng và mở ra cánh cửa mới cho Bitcoin NFT.

 

Tuy nhiên, đây không phải là dự án NFT đầu tiên trên mạng lưới Bitcoin. Trước đó, Bitcoin đã từng có những dự án tạo tài sản kỹ thuật số, như Colored Coins, Namecoin, Counterparty và Omni Layer.

2012 – Colored Coins

Trước khi NFT xuất hiện trên Ethereum, Bitcoin đã từng ra mắt Colored Coins với mục tiêu tạo ra tài sản kỹ thuật số. Dự án này hỗ trợ người dùng liên kết các dịch vụ hoặc tài sản thực tế với giao dịch Bitcoin bằng cách sử dụng EPOBC. Cơ chế EPOBC giúp Colored Coins khác biệt với đồng Bitcoin thông thường bằng cách gán một giá trị thẻ cho chúng.

 

Mặc dù đây là lần đầu tiên những tài sản trên được tạo trên mạng lưới Bitcoin nhưng cộng đồng tiền mã hóa nhanh chóng không còn quan tâm đến dự án. Tuy nhiên, Colored Coins vẫn là tiền đề cho những dự án khác muốn tạo ra những món đồ sưu tập kỹ thuật số trên Bitcoin.

2014 – Namecoin, Counterparty và Omni Layer

Năm 2014, “Quantum” (Lượng tử) - NFT đầu tiên trên thế giới, đã được nghệ sĩ Kevin McCoy mint trên blockchain Namecoin. Đây là một sự kiện quan trọng vì nó đã đưa nghệ thuật số và công nghệ (DLT) lại gần nhau. Dù tác phẩm trên không liên quan trực tiếp đến Bitcoin, nhưng đó là một khoảnh khắc đáng chú ý khi nghệ thuật số xuất hiện trên một nền tảng liên quan đến Bitcoin.

 

Omni Layer là một ứng dụng đáng chú ý khác xuất hiện vào năm 2014. Ứng dụng hỗ trợ các nhà phát triển thiết kế nhiều loại tài sản kỹ thuật số ngay trên Bitcoin. Những tài sản này có thể chứa các thông tin bổ sung thông qua chức năng OP_RETURN của dự án.

 

Cùng năm này, Counterparty đã giúp khái niệm tài sản kỹ thuật số trên Bitcoin tiến xa hơn thông qua công nghệ mã hóa dữ liệu tùy ý với chức năng OP_RETURN. Counterparty là bước đệm để phát triển Marketplace và ví tương thích, mở đường cho hệ sinh thái Bitcoin NFT phát triển.

2015/2016 – Everdream Soft và Rare PePe Cards

Nhờ vào sự thành công của Counterpart, Spell of Genesis - một trò chơi trading card sử dụng NFT trên blockchain Bitcoin cũng nổi tiếng theo. Một dự án Bitcoin NFT khác mang tên "Rare Pepe Cards" cũng được ra mắt vào năm 2015.

2017 – SegWit

SegWit là là quá trình tăng giới hạn kích thước block trên Bitcoin Blockchain thông qua phương thức tách các chữ ký giao dịch khỏi giao dịch. Nhờ đó, mạng lưới có thể đưa nhiều giao dịch hơn vào trong một block, giúp giao dịch diễn ra nhanh chóng và mượt mà hơn.

 

Bên cạnh đó, Segwit sửa các lỗ hổng bảo mật trong mạng Bitcoin, làm cho blockchain trở nên an toàn và ổn định hơn. Segwit đã mở đường cho nhiều tính năng và phát triển trên mạng Bitcoin, bao gồm việc tạo và giao dịch NFT.

Lịch sử ra đời của Bitcoin NFT
Lịch sử ra đời của Bitcoin NFT

2021 – Taproot và Stacks

Sau Segwit, Bitcoin tiếp tục cải tiến với Taproot. Taproot là một bản nâng cấp quan trọng cho mạng lưới Bitcoin, được thiết kế để cải thiện tính bảo mật và tăng cường tính năng của giao thức.

 

Nhờ Taproot, các giao dịch trên Bitcoin sẽ đa dạng hóa và ẩn danh hơn bằng cách giấu đi phần lớn thông tin của chúng trong một địa chỉ Bitcoin chung. Nhờ đó, các giao dịch trở nên khó xác định và giúp tăng tính bảo mật cũng như ẩn danh của người dùng.

 

Ngoài ra, Taproot cũng cải thiện tính linh hoạt của Bitcoin, hỗ trợ triển khai các tính năng mới như phân quyền (smart contract) và các giao dịch theo chuỗi (atomic swaps) trên mạng lưới.

 

Stack là một Layer 2 trên mạng lưới Bitcoin, tuy nhiên hướng phát triển Layer 2 của Stack không đi theo Rollup mà theo một hướng khác theo cơ chế Proof of Transfer (PoX) và cung cấp mạng lưới Smart Contract cho phép các DApps có thể xây dựng trên Stack dựa vào độ bảo mật của mạng lưới Bitcoin.

 

Do đó, các giao dịch trên Stack được hưởng lợi từ quá trình xác nhận của Bitcoin. Tuy nhiên, người dùng chỉ có thể mua và bán NFT trên Stacks bằng token native của Stack là STX, không phải là Bitcoin. Không ngạc nhiên khi có người cho rằng Stacks không phải là Bitcoin, vì không sử dụng mạng lưới trực tiếp. Tuy nhiên, phần lớn nền tảng của nó liên quan đến Bitcoin.

Hiện tại – Inscriptions và Ordinals

Hiện nay, nhờ vào giao thức của Rodarmor, Inscriptions và Ordinals đã trở thành tâm điểm của giới NFT. Trong đó, các NFT được mint trên mạng lưới Bitcoin được gọi là Inscription.

 

Đọc thêm: NFTfi là gì? Khi NFT hòa làm một với tài chính phi tập trung

 

Kỹ sư phần mềm Casey Rodarmor đã nhen nhóm ý tưởng và phát triển giao thức Ordinals từ năm 2022. Nhưng đến ngày 21 tháng 1 năm 2023. Ordinals mới chính thức hoạt động và người dùng có thể đưa các “tạo tác kỹ thuật số” như hình ảnh, văn bản, nội dung lên trực tiếp blockchain Bitcoin.

 

Các dự án tầm cỡ như DeGods và Bored Ape Yacht Club của Yuga Labs đã không bỏ lỡ cơ hội này. Bitcoin NFT của Yuga Labs thu được khoản doanh thu khổng lồ lên đến 16,5 triệu USD từ Ordinals. Nhiều chuyên gia dự đoán rằng NFT Bitcoin sẽ đạt vốn hóa thị trường 4,5 tỷ USD vào năm 2025.

Cơ chế hoạt động của Bitcoin Ordinals

Trước tiên, anh em cần phân biệt giữa thuật ngữ "ordinals" và "inscriptions" vì cả hai đều được sử dụng để chỉ loại NFT Bitcoin mới này.

 

  • Ordinals là một giao thức sắp xếp đơn vị satoshi đặc biệt nhằm tạo ra NFT.
  • Inscriptions là phần content (nội dung) của chính Ordinal NFT - hình ảnh, văn bản, video hoặc bất kỳ dữ liệu tùy ý nào mà người dùng muốn biến thành NFT.

 

Hiểu đơn giản, nhờ vào thuyết ordinal theory, Ordinals hỗ trợ người dùng ghi dữ liệu như hình ảnh, văn bản, video và âm thanh thành satoshi - đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin, để mọi người có thể sở hữu NFT trên Bitcoin tương tự như trên Ethereum.

 

Mỗi một BTC được chia thành 100.000.000 đơn vị gọi là satoshi (hoặc sats). Mỗi satoshi đều đánh một số thứ tự, nhờ đó, người dùng có thể theo dõi mọi satoshi đã được tạo ra.

 

Các số thứ tự được gán cho satoshi theo thứ tự mà chứng được khai thác. Satoshi đầu tiên trong một block có số thứ tự là 0, satoshi thứ 2 có số thứ tự là 1… Quy trình trên tiếp tục chạy cho đến khi chạm satoshi cuối cùng của block.

 

Dựa trên đặc tính đó của satoshi, giao thức Ordinals giúp những người chạy full node của Bitcoin có thể ghi dữ liệu vào mỗi satoshi. Từ đó, người dùng có thể tạo ra một phiên bản độc nhất và có thể theo dõi on-chain.

 

Và khi muốn di chuyển các satoshi đó thì user có thể chuyển chúng từ ví này qua ví kia giống như khi giao dịch BTC. Nhưng hiện tại chỉ có một số lượng rất nhỏ các ví hỗ trợ nhận Bitcoin NFT.

 

Ordinals không cần sidechain hay token riêng biệt, hay cần phải nâng cấp từ mạng lưới Bitcoin. Giao thức có thể hoạt động trực tiếp trên mạng lưới Bitcoin hiện tại.

 

Trước đó, nâng cấp Segwit và Taproot giúp tăng giới hạn kích thước block của Bitcoin từ 1MB lên tối đa là 4MB. Hai bản fork trên cũng hỗ trợ phát triển các layer 2 như Lightning Network và giúp mạng lưới Bitcoin tạo các hợp đồng thông minh trong tương lai.

Cơ chế hoạt động của Bitcoin Ordinals
Cơ chế hoạt động của Bitcoin Ordinals

Cách tạo Bitcoin NFT Ordinals

Khác với quy trình mint NFT trên blockchain Ethereum, mint Bitcoin Ordinals là một quá trình kỹ thuật phức tạp, thiếu các công cụ trực quan và đòi hỏi người dùng phải biết ít nhiều về lập trình.

 

Trong những ngày đầu, chỉ những người điều hành node Bitcoin mới có thể đào Bitcoin Ordinals. Những người điều hành node sẽ dùng sats để trả phí gas và inscribing (khắc) trên Ordinals của họ.

 

Tuy nhiên, giờ đây, các ứng dụng mining Ordinals không cần mã nguồn như Gamma hoặc Ordinals Bot có thể hỗ trợ người dùng tải nội dung mà họ muốn khắc để tạo ra tác phẩm Bitcoin Ordinals của riêng mình.

 

Hiện nay, quy trình mint Bitcoin NFT vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Tuy nhiên, một khi nhu cầu từ người dùng thông thường và người theo dõi tăng lên, hệ sinh thái và các công cụ cũng sẽ phát triển, nhờ đó, trải nghiệm người dùng cũng sẽ tốt hơn.

Cách mua bán và trade Bitcoin NFT

Hiện nay vẫn chưa có nhiều ứng dụng cũng như giao thức hỗ trợ quá trình giao dịch Bitcoin NFT. Cách thông dụng và dễ dàng nhất hiện nay là người dùng sẽ mua bán từ những holder khác thông qua trao đổi trên Discord.

 

Bên cạnh đó, các công cụ như Ordinals Wallet, Hiro và Xverse cũng đang giúp user mua và bán Bitcoin ordinal. Người dùng có thể mua vài sats trong ví, sử dụng các plugin thanh toán on-ramp và giao dịch, mua bán ordinal:

 

  • Bước 1: Đăng nhập ordinalswallet.com
  • Bước 2: Nhấp vào "Tạo ví" (Create Wallet)
  • Bước 3: Sao lưu cụm từ khôi phục (recovery phrase) cho ví
  • Bước 4: Thiết lập mật khẩu để truy cập vào ví
  • Bước 5: Sử dụng địa chỉ của Ordinals Wallet để gửi một số sats vào ví
  • Bước 6: Nhấp vào tab “Bộ sưu tập” (Collections) ở ngay đầu trang
  • Bước 7: Chọn bộ sưu tập Ordinal và tác phẩm Inscription muốn mua
  • Bước 8: Mua Ordinal (bằng sats trong ví)
Trang chủ ordinaslwallet
Trang chủ ordinaslwallet

Sự khác biệt giữa NFT trên Bitcoin và NFT trên các Blockchain khác

Cách thức lưu trữ

Sự khác biệt lớn nhất ở thời điểm hiện tại giữa các NFT trên mạng lưới Bitcoin và các NFT trên các Blockchain hiện tại chính là cách thức lưu trữ chúng.

 

Trên Bitcoin, các NFT khi được mint ra sẽ tồn tại vĩnh viễn trong mạng lưới Bitcoin, trong khi các NFT ở các Blockchain khác sẽ được lưu trữ bởi một bên thứ ba, chẳng hạn như IPFS, Filecoin. Về bản chất, dù các NFT tồn tại trong Blockchain, nhưng các Metadata lại được lưu trữ ở một bên khác (ví dụ như IPFS).

 

Metadata là dữ liệu mô tả dữ liệu. Metadata giúp máy chủ tìm, xử lý và lưu trữ dữ liệu hiệu quả hơn. Ví dụ, Metadata của PFP NFS mô tả các đặc điểm như: tên, màu sắc, kích thước, hình dạng, loại mũ, loại kính, v.v.

Metadata
Metadata

Bởi vì các Metadata được lưu trữ bởi một bên thứ ba, cho nên Metadata sẽ bị phụ thuộc vào bên đó. Hiện không có hệ thống nào đảm bảo rằng NFT có thể tồn tại trong nhiều năm.

 

Ví dụ, do sự cố FTX, các NFT được mint trên Solana thông qua nền tảng FTX US NFT không còn hiển thị hình ảnh NFT được nữa. Trong khi đó, Bitcoin NFT được tạo ra thông qua Ordinal. Các NFT được mint trên mạng lưới Bitcoin thì được gọi là Inscription.

Bitcoin Ordinal
Bitcoin Ordinal

Inscriptions luôn bất di bất biến (immutable), đơn giản là vì không có cách nào để người tạo ra các Inscriptions hoặc Holder của chúng sửa đổi nó sau khi nó đã được tạo. Nhờ đó, Inscriptions sẽ luôn tồn tại on-chain.

 

Những NFT khác lại có thể bị xóa hoặc sửa đổi bởi NFT Contract Owner. Để đảm bảo rằng một Ethereum NFT có tính bất biến, contract code phải được audit, điều này đòi hỏi kiến thức sâu rộng về EVM và Solidity.

Cách giao dịch

Ở các Blockchain khác, người dùng có thể giao dịch NFT thông qua Marketplace như Opeansea và liên kết chúng với ví Metamask rất dễ dàng.

Giao dịch với Opeansea với ví Metamask chỉ trong một lần bấm
Giao dịch với Opeansea với ví Metamask chỉ trong một lần bấm

Quá trình giao dịch các Inscriptions ở thời điểm đầu như hiện tại lại không được tiến hành dễ dàng như trên các mạng lưới khác. Để trading, người mua buộc phải chạy một node trong mạng lưới Bitcoin, còn nếu trading theo cơ chế P2P thì rất dễ dính lừa đảo.

NFT Marketplace

Ở các Blockchain thông thường, các bạn có thể dễ dàng chọn lựa các NFT trên các NFT Marketplace, mua hoặc mint chúng khá dễ dàng trên OpenSea, Rarible,...

Mua NFT trên Rarible
Mua NFT trên Rarible

Trong khi ở mạng lưới Bitcoin, người dùng chỉ có thể giao dịch p2p thông qua Discord của các dự án Inscriptions hoặc Discord của Ordinal.

 

Ngoài ra, người dùng cũng có thể giao dịch trên Gamma - NFT Marketplace của mạng lưới Stack, nhưng hiện tại vẫn chưa rõ giao dịch Inscriptions trên Gamma diễn ra như thế nào, do những Holder vẫn chưa sử dụng nền tảng này.

Các bộ sưu tập Bitcoin NFT danh tiếng hiện nay

Bitcoin Shrooms

Bitcoin Shroom là một trong những bộ sưu tập NFT Bitcoin Ordinals đầu tiên được tạo trên thị trường. Tác phẩm đầu tiên mang tên Inscription 19 và được tạo bởi nhóm ẩn danh.

 

Hiện tại, chỉ có 210 Bitcoin Shroom được khắc trong mạng lưới Bitcoin. Bộ sưu tập Shrooms vẫn chưa được mang ra đấu giá hoặc bán bởi chủ sở hữu của nó.

Bitcoin Shrooms
Bitcoin Shrooms

Taproot Wizards Ordinals

Taproot Wizards là một bộ sưu tập vẽ tay gồm 2101 Wizards được tạo bởi nhà phát triển Udi Wertheimer và Luxor, một trong những công ty khai thác Bitcoin lớn nhất thị trường hiện nay. Bộ sưu tập trên là giao dịch lớn nhất từng được xử lý trên mạng Bitcoin.

Taproot Wizards Ordinals
Taproot Wizards Ordinals

Bitcoin Rocks Ordinals

Bitcoin Rocks là tác phẩm được đội ngũ Ordrocks tạo ra nhằm vinh danh bộ sưu tập ‘Ether Rocks’ nổi tiếng, một trong những bộ sưu tập NFT phong phú nhất trên Ethereum.

Bitcoin Rocks Ordinals
Bitcoin Rocks Ordinals

Ordinal Punks

Ordinal Punks là bộ NFT CryptoPunk được khắc trên mạng lưới Bitcoin. Hiện tại, bộ sưu tập do một người ẩn danh có tên là FlowStay tạo ra và đang được bán đấu giá, giá dao động 3,7 BTC đến 50 BTC.

Ordinal Punks
Ordinal Punks

Tổng kết

Bitcoin NFT đang trở thành một trong những xu hướng mới trong thế giới Crypto và thu hút được sự quan tâm của rất nhiều nhà đầu tư. Chắc chắn trong tương lai, ngày càng nhiều nhiều bộ sưu tập Bitcoin NFT độc đáo và đẳng cấp sẽ được ra mắt trên thị trường, mang đến sự đa dạng và sáng tạo cho thế giới Crypto.