Uniswap là một trong những giao thức DeFi lớn nhất trên thị trường hiện nay, nhờ vào tính thanh khoản tốt và tính năng giao dịch dễ dàng. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu phát triển, nền tảng này liên tục cải tiến và đưa ra các phiên bản mới. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu về TWAMM (Time-weighted automated market makers) vừa được giới thiệu trong Uniswap v4. Và mô hình này sẽ giải quyết những vấn đề gì trong thị trường tiền mã hóa và DeFi?

 

Cách đây hai năm, sàn giao dịch phi tập trung Uniswap đã chính thức khởi chạy Uniswap v3, một bước ngoặt quan trọng đối với thanh khoản on-chainDeFi. Nhờ đó, tính đến thời điểm hiện tại, Uniswap là giao thức sàn giao dịch phi tập trung lớn nhất trong thị trường, xử lý hơn 1,5 nghìn tỷ USD khối lượng giao dịch và chiếm vị thế quan trọng, không thể thiếu trong hệ sinh thái tiền mã hóa.

 

Nếu so sánh, mô hình kinh doanh của Uniswap v3 không khác nhiều so với Uniswap V2. Trong đó, v3 vẫn có 4 thành phần là Uniswap, UNI-holder, Liquidity Provider và Trader. Tuy nhiên, phiên bản lần này có nhiều thay đổi cơ sở hạ tầng và công nghệ mới.

Mô hình kinh doanh của Uniswap v3 không khác nhiều so với Uniswap V2
Mô hình kinh doanh của Uniswap v3 không khác nhiều so với Uniswap V2

Theo đó, Uniswap tập trung vào sản phẩm chính của họ là AMM Uniswap, với chiến lược tối ưu hóa nguồn vốn. Bản cập nhật hai năm trước giúp nền tảng thực hiện "Thanh khoản tập trung" và có nhiều tính năng mới hơn, nhưng yêu cầu LP token làm nhiều hơn và gây ra một số khó khăn cho các bên liên quan.

 

Xét tổng quan, dù v3 thành công rực rỡ nhưng khi công nghệ và thị trường phát triển, Uniswap cũng phải điều chỉnh và cải tiến theo. Đó là lý do tại sao nền tảng tiếp tục trình làng và đề xuất Uniswap v4, có khả năng mở ra một thế giới mới về cách tạo thanh khoản và cách giao dịch các token on-chain.

 

Trong bản demo báo cáo kỹ thuật của Uniswap, điểm nổi bật nhất và có thể được xem là bước tiến có thể thay đổi cuộc chiến DeFi chính là TWAMM (Time-weighted automated market makers).

Uniswap trình làng mô hình TWAMM (Time-weighted automated market makers)
Uniswap trình làng mô hình TWAMM (Time-weighted automated market makers)

TWAMM Là Gì?

TWAMM (Time-weighted automated market makers) là một biến thể của AMM, giúp các trader có thể thực hiện các lệnh giao dịch lớn thông qua nhiều block. Mô hình trên hoạt động bằng cách chia các lệnh dài hạn thành vô số các mảnh vô hạn vô cùng nhỏ và thực hiện chúng trên một hệ thống giao dịch AMM. 

 

Ngoài ra, TWAMM chứa một AMM được nhúng (embedded AMM), bất kỳ ai cũng có thể giao dịch với AMM nhúng này bất cứ lúc nào, giống như một AMM bình thường.

 

Time-weighted automated market makers lược dịch là nhà tạo lập thị trường trung bình trọng số theo thời gian, viết tắt là TWAMM (phát âm là "tee-wham"). Khái niệm mới này được giới nghiên cứu tại Paradigm gồm Dave White, Dan Robinson và người phát minh ra Uniswap - Hayden Adams giới thiệu.

Người phát minh ra Uniswap - Hayden Adams đã cùng 2 nhà nghiên cứu khác giới thiệu TWAMM
Người phát minh ra Uniswap - Hayden Adams đã cùng 2 nhà nghiên cứu khác giới thiệu TWAMM

Để nắm rõ mô hình này hơn, hãy xem qua ví dụ dưới đây. Giả sử Alice muốn mua ETH trên chuỗi (on-chain) trị giá 100 triệu USDC. Những lệnh có khối lượng lớn nhường này sẽ gây sức ép không nhỏ lên các hệ thống giao dịch tự động AMM hiện có như Uniswap.

 

Phương án tốt nhất hiện nay là Alice phải chia lệnh của mình thành nhiều phần và thực hiện tất cả các lệnh nhỏ trên trong vài giờ, để thị trường có thời gian xét kỹ toàn bộ lệnh của Alice, từ đó trao cho cô ấy một mức giá tốt hơn.

 

Trong trường hợp Alice không chia nhỏ mà gửi thẳng thành lệnh lớn, thì Alice vẫn sẽ chịu mức giá tương đối cao và những lệnh trên sẽ dễ bị tấn công bởi các nhà giao dịch đối địch. Mặt khác, nếu cô ấy gửi nhiều lệnh con nhỏ, Alice phải chịu trách nhiệm đảm bảo toàn bộ quy trình diễn ra mượt mà và gánh tất cả rủi ro, đồng thời phải trả mức phí giao dịch cao dưới dạng phí gas cho các thợ đào.

TWAMM (Time-weighted automated market makers) là một biến thể của AMM, giúp các trader có thể thực hiện các lệnh giao dịch lớn thông qua nhiều block
TWAMM (Time-weighted automated market makers) là một biến thể của AMM, giúp các trader có thể thực hiện các lệnh giao dịch lớn thông qua nhiều block

Vì vậy, TWAMM ra đời giải quyết vấn đề này cho Alice bằng cách giao dịch thay cô ấy. Nó chia các lệnh của cô ấy thành vô số các lệnh ảo vô hạn vô cùng nhỏ để đảm bảo quy trình sẽ được thực hiện suôn sẻ, hoàn hảo theo thời gian. 

 

Bằng cách sử dụng một phép toán liên kết đặc biệt với hệ thống giao dịch AMM tích hợp, TWAMM có thể phân bổ phí gas cho các lệnh ảo này. Do nó xử lý giao dịch giữa các blocks, nó cũng ít dễ bị tấn công bởi những cuộc tấn công sandwich.

Các khái niệm xoay quanh TWAMM

Uniswap v4

Vào ngày 13 tháng 6 vừa qua, Uniswap đã chính thức công bố thông tin và mã nguồn mở của phiên bản V4 trên trang Twitter chính thức của dự án. Phiên bản mới này được đánh giá là có nhiều thay đổi hứa hẹn sẽ tối ưu hóa trải nghiệm người dùng khi thực hiện giao dịch on-chain trên nền tảng này.

 

Thay đổi lớn nhất của phiên bản Uniswap V4 so với phiên bản trước đó (phiên bản V3) đó là khái niệm "Hooks". Đây là cơ chế cho phép lập trình viên có thể tùy chỉnh các pool thanh khoản, điều chỉnh phí giao dịch linh hoạt và hỗ trợ các kiểu lệnh giao dịch mới. 

 

So với phiên bản V3, khi mọi thông số trong mọi chu kỳ của pool thanh khoản đều cố định, phiên bản V4 với plugin "Hooks" sẽ giúp người tạo lập pool có thể tùy chỉnh các thông số vào từng giai đoạn cụ thể (ví dụ như trước - sau khi một giao dịch swap được thực hiện, trước - sau khi một lượng thanh khoản được nạp vào pool).

Đội ngũ Uniswap cũng từng tổ chức một buổi Livestream, giới thiệu sơ lược về v4
Đội ngũ Uniswap cũng từng tổ chức một buổi Livestream, giới thiệu sơ lược về v4

Ngoài ra, phiên bản V4 còn có một vài tinh chỉnh khác để tối ưu hóa trải nghiệm người dùng khi giao dịch trên Uniswap, bao gồm:

 

  • Cơ chế tạo lập thị trường, trung bình giá dựa trên thời gian (TWAMM).
  • Các oracle on-chain được tùy chỉnh hoá.
  • Các lệnh limit order on-chain.
  • Dịch chuyển lượng thanh khoản không trong vùng giá hoạt động (active range) vào các nền tảng lending để tối ưu vốn.
  • Tự tái tục lượng phí giao dịch thu được vào vị thế cho các Nhà cung cấp thanh khoản (LP).
  • Lợi nhuận từ MEV trong nền tảng sẽ được phân bổ cho LP.

 

Có thể thấy, các tính năng mới của phiên bản V4 này đều hướng tới việc tối ưu hóa trải nghiệm người dùng khi giao dịch trên Uniswap. Điều này sẽ giúp cho người dùng có thể giao dịch một cách nhanh chóng, dễ dàng hơn và đồng thời tiết kiệm được nhiều chi phí hơn.

 

Cuối cùng là thay đổi về mặt cấu trúc hợp đồng thông minh. Với phiên bản V3, mỗi pool giao dịch sẽ là một smart contract riêng lẻ. Điều này sẽ dẫn đến mức gas fee đội lên không đáng có cho người tạo lập pool. Phiên V4 sẽ đưa tất cả các pool tích hợp vào một smart contract duy nhất. Điều này sẽ giúp giảm thiểu chi phí cho người tạo lập pool và tối ưu hóa trải nghiệm người dùng.

 

Nhìn chung, phiên bản Uniswap V4 với các tính năng mới đã được cập nhật hứa hẹn sẽ giúp cho các nhà giao dịch có thể tiếp cận với các tính năng mới và tối ưu hóa trải nghiệm của mình. Uniswap cũng khẳng định rằng các thay đổi trong phiên bản V4 sẽ được hỗ trợ bởi EIP-1153 (đề xuất dự kiến sẽ được đính kèm trong nâng cấp Cancun sắp tới), đảm bảo tính bảo mật và ổn định cho người dùng.

Uniswap khẳng định rằng các thay đổi trong phiên bản V4 sẽ được hỗ trợ bởi EIP-1153
Uniswap khẳng định rằng các thay đổi trong phiên bản V4 sẽ được hỗ trợ bởi EIP-1153

TWAP

Để hiểu hơn về TWAMM sẽ hữu ích, hãy cùng lược qua đôi chút thông tin về TWAP. TWAP (Time-weighted average price - Giá trung bình được tính theo thời gian) là một chiến lược được sử dụng bởi các nhà giao dịch nhằm theo dõi giá của tài sản trong một khoảng thời gian nhất định. 

 

TWAP có thể phản ánh chính xác giá thị trường của tài sản bằng cách tính trung bình giá của tài sản trong một khoảng thời gian. Đây là một chiến lược phức tạp và thường được sử dụng trong các thị trường tài chính truyền thống nhằm giúp các trader định giá và đặt các lệnh lớn.

 

Khi giao dịch với quy mô lớn trong các thị trường tài chính truyền thống, các nhà môi giới thường làm việc như bên trung gian thứ ba để thay mặt các cá nhân nhỏ lẻ và thực hiện giao dịch. 

 

Ví dụ, một nhà môi giới muốn mua số ETH trị giá 10 triệu USD. Khi đó, trader này có thể thực hiện 1 giao dịch trị giá 35.000 USD mỗi năm phút và hoàn tất lệnh mua trên trong khoảng gần 24 giờ. Nếu áp dụng chiến lược này với các lệnh nhỏ có thể làm giảm thiểu tác động của giá đối với tổng giao dịch và giá thực hiện cuối cùng sẽ là giá trung bình có trọng số của ngày.

TWAP là một chiến lược được sử dụng bởi các nhà giao dịch nhằm theo dõi giá của tài sản trong một khoảng thời gian nhất định
TWAP là một chiến lược được sử dụng bởi các nhà giao dịch nhằm theo dõi giá của tài sản trong một khoảng thời gian nhất định

AMM

AMM là viết tắt của Automated Market Maker, một công cụ tạo lập thị trường tự động với một cơ chế giao dịch độc đáo. AMM sử dụng thuật toán để tính toán giá token ngay tại thời điểm mua, giúp người dùng có thể thực hiện giao dịch một cách nhanh chóng và dễ dàng hơn.

 

Cơ chế AMM hoàn toàn không có khái niệm người bán, thay vào đó, các smart contract sẽ đóng vai trò trung gian trong quá trình giao dịch. Người bán sẽ bỏ tài sản vào một nơi gọi là Pool thanh khoản và sau đó người mua sẽ swap tài sản họ đang có với tài sản trong pool thông qua smart contract.

 

Điều đó có nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể tham gia giao dịch trên các sàn DEX như Uniswap, Pancakeswap, Curve mà không cần phải tìm kiếm người bán hoặc người mua. Cơ chế AMM giúp tăng tính thanh khoản trên thị trường DeFi và đem lại sự thuận tiện cho người dùng. Chính vì vậy, rất nhiều sàn DEX sử dụng cơ chế AMM để phù hợp với tính chất của thị trường.

 

Dù vậy, AMM tạo nhiều rào cản không đáng có cho các nhà giao dịch và LP:

 

  • Trader phải chịu mức giá cao khi giao dịch số lượng lớn on-chain.
  • Nhà cung cấp thanh khoản phải chịu tổn thất tạm thời - hiện tượng xảy ra khi người dùng thêm tiền mã hóa vào một bể thanh khoản, nhưng giá của token thay đổi so với giá ban đầu.
Cơ chế hoạt động của AMM
Cơ chế hoạt động của AMM

Lý do nên sử dụng TWAMM

Với các nhà giao dịch không quá để tâm đến thời gian giao dịch và chú trọng những chiến lược dài hạn, trader có thể sử dụng TWAMM để thực hiện các lệnh lớn mà không lo ảnh hưởng đến giá tài sản. TWAMM có chiến lược tương tự như TWAP khi chia lệnh lớn thành vô số lệnh nhỏ hơn.

 

Bằng cách thực hiện chỉ một giao dịch, nhà giao dịch có thể giảm thiểu đáng kể phí gas. Hơn nữa, các giao dịch TWAP trên có thể chống lại các cuộc tấn công sandwich MEV và frontrunning vì chúng sẽ được thực hiện qua nhiều block.

 

Các nhà cung cấp thanh khoản LP cũng có thể được hưởng lợi từ mô hình này. Như đã chia sẻ, những giao dịch áp dụng mô hình TWAMM sẽ diễn ra tương đối chậm rãi và trong khoảng thời gian dài, vì vậy nhà cung cấp thanh khoản sẽ ít gặp cảnh tổn thất tạm thời hơn.

 

Bên cạnh đó, ở một khía cạnh không ngờ đến, DAO có thể hưởng lợi từ việc giao dịch với TWAMM hoặc sàn giao dịch TWAP như SIZE. Nhiều DAO đã gặp sự cố khi cố gắng đa dạng hóa quỹ của họ hoặc buộc phải bán token để tài trợ cho hoạt động và điều này đã thường gây ảnh hưởng tiêu cực đến giá tài sản. Bằng cách sử dụng mô hình TWAMM, DAO có thể mua bán token mà không lo giá sẽ bị tác động.

Các nhà cung cấp thanh khoản LP cũng có thể được hưởng lợi từ mô hình TWAMM
Các nhà cung cấp thanh khoản LP cũng có thể được hưởng lợi từ mô hình TWAMM

Sự khác nhau giữa AMM và TWAMM

Dưới đây là bảng so sánh giữa TWAMM và AMM:

 

Đặc điểm

TWAMM

AMM

Đặc điểm hoạt động

Thực hiện lệnh giao dịch qua nhiều block liên tiếp nhằm giúp quy trình trên diễn ra mượt mà theo thời gian.

Tính toán giá trị tài sản trong pool thanh khoản theo công thức x * y = k.

Thực hiện lệnh giao dịch

Phân chia lệnh giao dịch lớn thành nhỏ hơn.

Thực hiện giao dịch ngay lập tức trong pool thanh khoản.

Rủi ro tấn công

Ít bị tấn công bởi các cuộc tấn công sandwich.

Có khả năng bị tấn công bởi các cuộc tấn công sandwich.

Phí giao dịch

Phân chia phí gas qua các lệnh giao dịch nhỏ hơn.

Trả phí gas cho mỗi giao dịch trong hệ thống.

Cơ Chế Hoạt Động của TWAMM

TWAMM chia nhỏ các đơn đặt hàng dài hạn thành vô số đơn đặt hàng phụ ảo nhỏ vô hạn. Mỗi đơn đặt hàng phụ này được thực hiện thông qua một khối (block) trong Ethereum. Ví dụ, nếu một đơn đặt hàng muốn được thực hiện trong 2 giờ, tương đương với 553 khối, nó sẽ được chia thành 553 đơn đặt hàng phụ với khối lượng bằng nhau và mỗi khối sẽ thực hiện một đơn đặt hàng phụ.

 

Tuy chia nhỏ lệnh sẽ giúp nhà giao dịch hưởng lợi vì nhận được mức giá tốt hơn nhưng việc thực hiện quá nhiều lệnh sẽ phải khiến user gồng mình trả phí gas. Vì vậy, vô số giao dịch ảo vô cùng nhỏ trên sẽ được gộp chung vào trong một phép tính duy nhất, bất kể có bao nhiêu block để thực hiện hết chúng. Hãy xem qua ví dụ dưới đây:

 

  • Hãy tưởng tượng Bob đặt lệnh bán 100 ETH trong 100 block tiếp theo và Charlie đặt lệnh bán 200 ETH trong 200 block tiếp theo. Cả hai lệnh đều được bán với tỷ lệ 1 ETH mỗi block.
  • Trong 100 khối đầu tiên sau khi Bob và Charlie đặt lệnh, đơn đặt hàng của họ sẽ được gộp lại thành một lệnh bán 2 ETH mỗi khối. Tuy nhiên, trong 50 khối tiếp theo, đơn đặt hàng của Charlie sẽ được thực hiện riêng biệt, chỉ bán 1 ETH mỗi khối.
  • Điều này có nghĩa là TWAMM phải thực hiện hai phép tính giao dịch riêng biệt để xác định kết quả cho 100 khối đầu tiên và 50 khối cuối cùng. Điều này giúp giảm chi phí gas và cải thiện hiệu suất của giao thức.

 

Hơn nữa, các nhà kinh doanh chênh lệch giá (arbitrageurs) có thể hưởng lợi với TWAMM. Ví dụ, nếu việc bán dài hạn làm cho giá của ETH trên TWAMM thấp hơn so với một sàn giao dịch tập trung, các nhà kinh doanh chênh lệch giá có thể mua ETH từ TWAMM và bán nó trên sàn giao dịch tập trung để kiếm lợi nhuận.

Sơ đồ block mô phỏng TWAMM V1
Sơ đồ block mô phỏng TWAMM V1

Ưu và khuyết điểm của TWAMM

Ưu điểm

Có nhiều ưu điểm của việc chia nhỏ lệnh để thực hiện, bao gồm:

 

  • Giảm thiểu rủi ro trượt giá và tác động xấu đến giá.
  • Tạo ra giá tốt hơn với vô số lệnh nhỏ được thực hiện trong một đơn vị thời gian.
  • Hoàn toàn tự động, không cần sự giám sát và can thiệp của con người.
  • Những lệnh được chia nhỏ có thể khớp với nhau theo sổ lệnh để có mức giá tốt nhất.

Khuyết điểm

Mặc dù có nhiều ưu điểm, phương pháp này cũng có những khuyết điểm sau:

 

  • Dễ bị tấn công MEV.
  • Đôi khi có thể tốn rất nhiều phí gas nếu gặp trường hợp xấu và phải tính toán nhiều lần.
  • Việc thực hiện lệnh mất một khoảng thời gian dài, do đó, phải chịu tác động của giá trong thời gian này. Tuy nhiên, việc thực hiện tự động vẫn giúp giảm thiểu tác động này.
Chi phí gas của các phương pháp trên hợp đồng TWAMM
Chi phí gas của các phương pháp trên hợp đồng TWAMM

Tiềm năng phát triển của TWAMM

TWAMM là một mô hình rất tiềm năng và có thể được sử dụng kết hợp với AMM truyền thống để tăng cường khả năng hoạt động của hệ thống. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực phát triển mô hình này, tuy nhiên vẫn chưa có dự án nào đạt được thành công như mong đợi. Nhưng gần đây, Uniswap đã giới thiệu sản phẩm TWAMM trong phiên bản V4 sẽ ra mắt trong tương lai, cho thấy sự tiến bộ và sự quan tâm của các nhà phát triển đối với mô hình này.

 

Sự phát triển của TWAMM trong Uniswap V4 được kỳ vọng sẽ đem lại nhiều lợi ích cho người dùng. Bằng cách sử dụng Hooks - một bộ công cụ gắn liền với các Pool AMM trên Uniswap, Uniswap có thể hỗ trợ các đơn đặt hàng Limit On-chain, mở ra một bộ sản phẩm mới với nhiều tính năng thân thiện và hữu ích cho người dùng cuối.

 

Mặc dù hiện tại, TWAMM chưa được nhiều người biết đến, nhưng với sự giới thiệu rộng rãi của Uniswap V4, nó sẽ trở nên phổ biến và được chấp nhận bởi thị trường. Ngoài ra, TWAMM còn được nhiều dự án khác đua nhau phát triển và đưa ra các ý tưởng mới để tối ưu hóa mô hình này trong tương lai. Chúng ta có thể tin tưởng rằng TWAMM sẽ trở thành một trong những mô hình AMM tiên tiến và được sử dụng nhiều trong tương lai.

Các hướng phát triển và nghiên cứu trong tương lai cho TWAMM
Các hướng phát triển và nghiên cứu trong tương lai cho TWAMM

Tổng Kết

Mặc dù mô hình TWAMM còn khá mới mẻ và chưa được sử dụng rộng rãi, nhưng việc Uniswap giới thiệu sản phẩm TWAMM trong phiên bản V4 sẽ ra mắt trong tương lai cho thấy tiềm năng lớn của mô hình này. Bằng cách sử dụng TWAMM, nhà giao dịch có thể giảm thiểu rủi ro trượt giá và tác động xấu đến giá, đồng thời có được mức giá giao dịch tốt hơn và tiết kiệm phí gas.